Besin Güvenliği Sağlık için Hayati Öneme Sahiptir

Prestijli sağlık dergilerinin okuyucularına geçtiğimiz günlerde son 150 yıl içerisinde sağlıktaki en büyük ilerleme soruldu. Sonuç; daha iyi besin güvenliği çıktı. 19.yüzyılda Avrupa ve Kuzey Amerika’da yetersiz besin güvenliği nedeniyle oluşan ishal, kolera ve tifo gibi hastalıklar çocuk hastalıkları ve ölümlerinin en önemli sebebiydi. Bugünse bu sebeplerden hastalık ve ölüm bölgede çok nadir. Fakat gelişmekte olan ülkelerde bu hastalıklar hala oldukça yaygın. Geçtiğimiz günlerde yapılan bir araştırmaya göre dünyadaki 10 milyon çocuk ölümlerinin yarısından hala yetersiz besin güvenliği sebebiyle ortaya çıkan hastalıklar sorumlu. Analizlerdeki bulgulara göre hijyen ve besin güvenliğinin arttırılmasının çocuk ölümlerinin düşürülmesi için maliyet açısından en verimli yol olduğu çıkmıştır. Sadece tuvalete erişim bile ishal nedeniyle ortaya çıkan çocuk ölümlerini %30, el yıkamaysa %40 oranında azaltabilir.

İshalli Hastalıklar

Yetersiz besin güvenliği nedeniyle ortaya çıkan enfeksiyonlu ishal her gün 5000 çocuğun hayatını kaybetmesinden sorumlu. 5 yaş altı çocuk ölümlerinin %17’si ishalli hastalıklarla ilişkilendiriliyor, bu da onu zatürreden sonra en büyük ikinci çocuk katili yapıyor. İshal ayrıca yetersiz beslenme ve büyümeye de önemli oranda katkı sağlıyor.
İshalli hastalıklar genellikle su ile ilişkilendirilir, fakat daha doğrusu dışkıyla olan ilişkisidir. Patojenler dışkılar aracılığıyla ortaya çıkar. Dışkı-ağız döngüsü hastalığın bulaşmasının temel yoludur. Bu döngü 5-f ile tanımlanabilir. Sıvı (fluid) yani hastalıklı-kirli suyun içilmesi, tarlalardaki (fields) gübre ve tohumun insan dışkısıyla kirlenmesi, ellerin (fingers) yıkanmadan ağza götürülmesi veya bu ellerle yemek hazırlanması, temiz olmayan besinin tüketilmesi (food) ve sineklerin (flies) besin veya insanlar aracılığıyla hastalığı dışkıdan alıp tekrar insanlara iletmesi. Bu döngüyü kırmanın yani çocukların hayatlarını kurtarmanın temel yoluysa ellerin yıkanması ve temiz tuvalet kullanımıdır. Brezilya’nın Salvador kentinde alınan sağlık önlemleri şehrin sanitasyon oranını %26’dan %80’e çıkarmıştır. 3 yaşının altında çocuklardaki ishal oranı üzerindeki çalışma şehrin yüksek ve düşük riskli bölgelerinde yapılmıştır. İshalli hastalıkların yaygınlığının %22’ye düştüğü görülmüştür. Fakat şehrin daha fakir bölgelerinde bu oran %43’e indirilebilmiştir.

Kurtlar

İnsanın dışkı parçalarına değmiş suyu içmesiyle veya ayağıyla basmasıyla bulaşan bağırsak kurtları ishalli hastalıklardan daha az tehdit edici fakat yine de çocukların hayatı için tehdit oluşturmakta. Dünyada bununla ilgili 130 milyon vaka bulunmakta. Bu vakalar askaris (yuvarlak kurt), trichuris ( kırbaçlı kurt) ve kamçılı kurt olarak kategorize edilebilir. Normal bir askaris çocukların tükettiği besinlerin üçte birinde bulunabilirken yetersiz beslenmede bunu destekleyen bir sebep olarak görünüyor. Kamçılı kurtsa genellikle kansızlığa sebep oluyor. Kırbaçlı kurtun ortaya çıkarttığı hastalıksa kronik kolite sebep olurken aileler bunu genellikle normal olarak algılıyor ve tıbbi yardıma başvurmuyor. Sağlıksız çevrelerde büyüyen çocuklar genellikle 1000’den fazla kurtu vücutlarında taşıyorlar. Bu da onların okulda uykulu ve bitkin olmalarına sebep oluyor.

Akut Solunum Hastalıkları

Besin temizliği ve zatürre gibi akut solunum hastalıkları arasında da ilişki vardır. Akut solunum yolu hastalıkları dünyadaki en önemli ölüm sebeplerinden biri olarak göze çarpar. Yılda yarısı çocuk olmak üzere 4 milyon kişi bu sebeple hayatını kaybeder. Hijyene daha fazla önem vermenin (elleri her kirlendikten ve yemek öncesi-sonrası yıkamak gibi) enfeksiyon oranını yüksek biçimde düşürdüğü gözükmüştür. Akut solunum ve ishalli hastalıkların çocuklardaki temel nedeninin yetersiz besin temizliği ve hijyen olduğu saptanmıştır.

Bakımın Yükü

İshal gibi hastalıklar kendi kendilerine yeterince zorluk çıkarsalar bile ayrıca başka olumsuz etkileri de vardır. AIDS gibi bir hastalığı olan ishal hastasına bakım yapan kişinin öncelikle farklı bir tuvalet bulması gerekir. Engelli hastalarda ishal oldukları zaman ihtiyaçlarını gidermekte zorluk çekmektedirler. Ayrıca bu hastalara bakan kişinin de bu süreçte kaybettiği gelir de hesaba katılmalıdır.

Akıl Sağlığı

Çocuğun ishal ve benzeri hastalıklarla hayatını kaybetmesinin yükü ailesi için çok ağırdır. Psikolojik olarak ağır bir travma yaşarlar.

 

Kaynak: http://esa.un.org/iys/docs/1%20fact-sheet_health.pdf